2
18

Chuyện đêm khuya của Win và dì Linh: Tình cờ gặp hạnh phúc

Nghe xong câu chuyện con khỉ hạnh phúc khi lừa được cá sấu để thoát chết, Win hỏi dì Linh: “Khi nào chúng ta thấy hạnh phúc vậy dì Linh?”.

Hồi tưởng về quá khứ

Dì Linh cười, gõ trán Win: “Chỗ trán này của con có một phần não gọi là thùy trán trước. Phần não bé bé này giúp con tưởng tượng được những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Giống như việc buổi tối con nghĩ trước rằng sáng mai con sẽ làm gì để chuẩn bị đi học vậy. Cảm xúc vui hay buồn, đau khổ hay hạnh phúc đều từ phần não này mà ra. Nếu con cảm thấy kiểm soát được mọi việc giống như con khỉ kiểm soát được trò chơi với cá sấu thì con sẽ thấy vui vẻ, hạnh phúc”.

Win lại hỏi: “Vậy con có hạnh phúc hơn những bạn khác trên lớp không dì Linh? Nhà Bum nghèo hơn nhà con thì Bum có hạnh phúc không dì Linh?”.

Dì Linh gác tay lên trán trả lời: “Mọi chuyện bắt đầu từ não của con đó Win. Ngày xưa, người ta cho rằng não của con giống như cái gương vậy, mắt con nhìn thấy gì thì não sẽ như cái gương phản ánh lại y hệt những gì con thấy. Khi não nhớ lại chuyện đã xảy ra từ hôm qua, tuần trước, năm trước thì sẽ nhớ lại y hệt vậy. Nhưng mà con nghĩ xem con có nhớ kỹ được từng việc đã diễn ra trên lớp con ngày hôm qua không? Ví dụ như con có nhớ hôm qua bạn Bum mặc chiếc áo có cái nơ màu gì không?”

Win suy nghĩ một lúc rồi nói: “Con nhớ bạn Bum mặc áo màu hồng, còn cái nơ thì hình như màu xanh. Mà không phải, Bum có nhiều áo có nơ lắm, hình như chiếc nơ hôm qua có màu đỏ”.

Dì Linh lại gõ trán Win: “Đó, con thấy chưa. Nếu não con là chiếc gương thì con đã nhớ lại mọi việc y hệt. Ngày nay, người ta chứng minh được rằng não của con lấy thông tin từ các giác quan, kết hợp với những điều con đã biết trước đây và cảm xúc lúc con tiếp nhận thông tin để hình thành ký ức và nhận thức”.

Dì Linh nói tiếp: “Những điều con trải qua mỗi ngày và tương tác với những người xung quanh khác với Bum nên con sẽ có những trải nghiệm khác với Bum. Não của con theo đó sẽ ghi nhận những ý nghĩ và cảm xúc khác với Bum. Vì vậy, cảm nhận điều gì là hạnh phúc và mức độ hạnh phúc đối với cùng một sự việc sẽ được não của con và Bum đánh giá khác nhau.

Chẳng hạn, con được rất nhiều người tặng đồ chơi nên khi được tặng món đồ chơi mới con thấy rất bình thường và không xem đó là hạnh phúc. Ngược lại, bạn Bum chẳng bao giờ có đồ chơi mới nên khi được mẹ con tặng món đồ chơi mới, con thấy Bum nhảy cẩng lên hạnh phúc không? Con nghĩ rằng phải được đi du lịch nhiều, được ăn nhiều món ngon, được mặc nhiều đồ đẹp là hạnh phúc. Đó là con nghĩ bằng góc nhìn của não con. Con chỉ là người ngoài cuộc quan sát cuộc sống thiếu thốn của Bum và cho rằng Bum không hạnh phúc. Thực ra thì con chưa từng được trải qua cảm giác tắm mưa với hàng xóm, nhận một chiếc áo mới sau một năm toàn mặc đồ cũ nên đâu biết rằng cuộc sống của Bum cũng hạnh phúc, từ góc nhìn của não Bum”.

Win hỏi tiếp: “Đó là dì Linh so sánh giữa con và Bum. Vậy nếu chỉ là cuộc sống của con thì sao? Tại sao cũng là sinh nhật đông đủ mọi người và nhiều quà nhưng con thấy sinh nhật năm ngoái hạnh phúc hơn sinh nhật năm nay?”

Dì Linh cười: “Như dì Linh vừa nói với con đó, não của con không phải là chiếc gương phản chiếu quá khứ một cách chính xác. Khi nhớ lại những chuyện đã qua, con không thể diễn lại tất cả sự việc như trên ti vi được. Con không thể ngay lúc này trải qua cùng lúc hai tiệc sinh nhật để quyết định rằng tiệc nào sẽ hạnh phúc hơn.

Trong khi đó, sự hồi tưởng về quá khứ thường kèm theo ý nghĩ rằng con đã hạnh phúc hoặc cảm xúc đặc biệt nào đó hôm tổ chức sinh nhật. Có thể vào ngày sinh nhật năm ngoái con rất phấn khởi vì hôm đó con được cô giáo khen ở lớp, cảm xúc vui vẻ chi phối bộ não của con khiến nó ghi nhớ ngày hôm đó là ngày thật tuyệt vời. Sinh nhật năm nay thì không có cảm xúc đặc biệt như vậy. Não của con có thể bị đánh lừa rằng cái này hạnh phúc hơn cái kia chỉ vì ý nghĩcảm xúc kèm theo đó”.

Tưởng tượng về tương lai

Win ngồi dậy nhìn dì Linh: “Vậy còn những điều sẽ xảy ra trong tương lai thì sao dì Linh? Có phải khi con 18 tuổi bước vào đại học thì sẽ được hạnh phúc? Khi con 22 tuổi xin được việc đi làm là hạnh phúc? Khi con 40 tuổi có nhà to, xe hơi, cưới vợ sinh con là hạnh phúc? Hay khi con bằng tuổi ông bà ngoại về hưu chăm cây là hạnh phúc? Đến khi nào thì mình mới đạt được hạnh phúc dì Linh?”

Dì Linh xoa đầu Win: “Những điều con nghĩ đến và cho rằng sẽ là hạnh phúc khi đạt được trong tương lai đều là con tưởng tượng ra lúc này Win à. Vì tương lai chưa diễn ra nên não của con sẽ thêu dệt tương lai bằng những điều con thấy trong hiện tại và nghĩ rằng sẽ làm con hạnh phúc. Thật ra khi sự việc đó thật sự đến thì mức độ hạnh phúc có thể sẽ không nhiều như con nghĩ. Đó là lý do mà khi nhớ lại một tiệc sinh nhật trong quá khứ hoặc tưởng tượng về một tiệc sinh nhật trong tương lai thì con thường thấy hạnh phúc hơn trải nghiệm một tiệc sinh nhật ngay hôm nay”.

Win ậm ừ: “Vậy thì những điều khiến con lo lắng cho tương lai thì sao? Con thấy không hạnh phúc khi nghĩ đến việc mẹ sắp sinh em bé. Con chỉ muốn mẹ có mình con thôi”.

Dì Linh cười khoái chí: “Vậy là lộ bí mật xấu tính của Win rồi nhé. Có phải con tưởng tượng rằng khi mẹ sinh em bé thì mẹ sẽ không cho Win ngủ cùng, mẹ sẽ cho em bé bú thay vì cho Win ăn không?”.

Win xị mặt xuống: “Đúng rồi dì Linh. Con tưởng tượng thấy mẹ không chăm sóc và yêu thương con nữa”.

Dì Linh xoa đầu Win: “Đó là con tưởng tượng. Cũng giống như khi tưởng tượng về hạnh phúc, tưởng tưởng về điều sẽ khiến chúng ta đau khổ được thêu dệt bằng điều con thấy trong hiện tại. Dì Linh nghĩ con thấy cô Trang chăm sóc cho em Si nhiều hơn chị Su nên con tưởng tượng tương lai của con sẽ ít được quan tâm như chị Su. Thật ra thì con đâu có thấy toàn bộ cuộc sống của chị Su hằng ngày đâu. Con có thể không bắt gặp lúc chị Su vui chơi hạnh phúc với em Si.

Hơn nữa, cũng giống như khi hồi tưởng về quá khứ, con không thể tưởng tượng chính xác tất cả mọi việc của tương lai, não của con sẽ chỉ tưởng tượng một vài sự việc cùng với cảm xúc và ý nghĩ rằng con không được chăm sóc. Thật ra, khi em bé ra đời thì con có thể được trải nghiệm nhiều giây phút hạnh phúc mà con chưa tưởng tượng được như chơi đồ chơi cùng em, được ba ôm ngủ, hoặc mẹ sẽ dành thời gian cho con khi em đã ngủ. Con cứ lo âu về tương lai nhưng thực ra nó không đáng sợ đến vậy khi tương lai thật sự đến con ạ”.

Win lại hỏi: “Vậy thì con nên làm gì để không thấy lo về việc mẹ sắp sinh em bé dì Linh?”

Dì Linh cười: “Con hãy đi hỏi những người đã trải qua điều khiến con lo lắng xem những gì đã xảy đến với họ, cảm giác của họ ra sao, cách họ đối mặt như thế nào. Sau đó con có thể tưởng tượng mình kiểm soát được điều đó ra sao. Khi con thấy rằng “À, mình có thể đối mặt được, điều tồi tệ nhất là…thì mình cũng có thể chấp nhận được”. Với chuyện mẹ sinh em bé, con có thể đi hỏi chị Su xem cuộc sống của chị Su sau khi có em như thế nào. Dì Linh nghĩ mọi chuyện không đến nỗi quá đáng sợ như con nghĩ đâu. Đừng ngại đi tìm sự giúp đỡ của những người đã có kinh nghiệm”.

Win hớn hở: “Vậy thì mai con đi hỏi chị Su nhé. Con cũng sẽ kể cho chị Su nghe chuyện về con khỉ hạnh phúc nữa dì Linh. Ngày xửa, ngày xưa….”.

….

Cháu Win của tôi mới hơn 2 tuổi. Tôi tin bạn biết câu chuyện trên là tưởng tượng. Đúng là mọi chuyện đều do dì Linh hư cấu, trừ chuyện tỉ tê về khỉ và cá sấu. Dẫu vậy, nội dung câu chuyện được tóm lược từ cuốn sách Tình cờ gặp hạnh phúc (Stumbling on Happiness) của giáo sư tâm lý học Daniel Gilbert.

Tình cờ gặp hạnh phúc viết lại kết quả nghiên cứu về hạnh phúc của Daniel Gilbert. Lời kể hài hước cùng những minh chứng khoa học giúp chúng ta có cái nhìn rõ hơn về cách chúng ta nghĩ và cảm nhận về hạnh phúc.

Tóm lại, từ góc nhìn tâm lý học thì mỗi người có một cuộc đời với những trải nghiệm hạnh phúc khác nhau. Khi hồi tưởng về quá khứ hay tưởng tượng về tương lai, bộ não của chúng ta khó có thể hình dung chi tiết, chính xác mà thường thêu dệt thêm bằng chất liệu của hiện tại, kèm theo nhận định và cảm xúc về sự kiện đó. Thật ra thì hạnh phúc trong quá khứ và tương lai chưa chắc tuyệt vời hơn hạnh phúc trong hiện tại; tương lai đáng sợ không thực sự đáng sợ như chúng ta nghĩ khi nó xảy đến. Đừng ngại tìm đến những người đã có kinh nghiệm, sự sáng tỏ về điều khiến chúng ta sợ hãi sẽ khiến tương lai đáng sợ trở nên dễ dàng chấp nhận hơn. Rốt cuộc thì chúng ta hạnh phúc khi cảm thấy có thể kiểm soát được cuộc sống của mình. Thử nhìn lại xem nào, bạn có đang hạnh phúc hay không?

Linh Bùi

Tháng 11/2020

Show Comments

No Responses Yet

Leave a Reply