11
214

Giao tiếp liên văn hóa: Chìa khóa thành công cho hành trình du học

Tôi đã nghĩ mình sắp bước lên thiên đường khi nhận tin mình được trao học bổng thạc sĩ toàn phần của chính phủ Nhật Japanese Grant Aid for Human Resource Development Scholarship (JDS). Đó là cuối tháng 3 năm 2015, 5 tháng trước khi tôi chính thức lên đường sang Nhật. Tôi đã chuẩn bị gì trong 5 tháng đó? Tôi tham gia một lớp học tiếng Nhật N5 cấp tốc; làm các thủ tục mà trường đại học (International University of Japan) và tổ chức cấp học bổng yêu cầu (thật may là học bổng JDS hỗ trợ rất tốt việc làm visa và các thủ tục liên quan nên tôi không mất nhiều thời gian, công sức); lao đầu vào hoàn thành các công việc của cơ quan trước khi bàn giao; tìm hiểu các thông tin về nơi ở mới, môi trường học tập và những hành trang cần thiết nên mang theo đến Nhật; gặp gỡ bạn bè, người thân. Lúc đó tôi nghĩ mình đã chuẩn bị rất chu đáo cho 2 năm sống trên thiên đường.

học viên học bổng chính phủ Nhật Bản JDS
Khóa học viên thứ 15 của Việt Nam nhận học bổng JDS, 2015-2017
(Linh Bùi ngồi hàng đầu tiên, ngoài cùng bên phải)

Nhưng thực tế không như tôi nghĩ. Tháng đầu tiên, tôi và các sinh viên JDS khác được bố trí ở khách sạn trong nội thành Tokyo để tham gia lớp định hướng của Trung tâm Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICE). Hầu như tất cả sinh viên JDS đến từ các quốc gia đều gặp vấn đề về ăn uống. Chúng tôi không hợp với khẩu vị người Nhật, giá cả lại đắt đỏ. Khi về trường nhập học, tôi được nấu ăn nên giải quyết được khó khăn về ăn uống nhưng lại bắt đầu đối mặt với những khó khăn trong học tập. Đời sống sinh viên đa văn hóa và phương pháp học tập mới ở môi trường quốc tế làm tôi mệt mỏi. Thường xuyên căng thẳng sau những giờ học nhóm, bối rối trước ứng xử của các bạn quốc tế trong giao tiếp, thức khuya làm bài tập, mất ngủ, lười ăn, tôi sụt 3kg sau 4 tháng đầu ở Nhật (nhiều sinh viên Việt Nam khóa dưới của tôi còn sụt 5-7kg trong 3 tháng đầu). Tôi nhận ra đây không phải thiên đường.

Sau kỳ học đầu tiên, tôi mới thích ứng được với môi trường mới. Tôi hiểu ra mình đã chuẩn bị chưa tốt trước khi lên đường sang Nhật. Những người chuẩn bị đi du học như tôi cần có thêm tấm hộ chiếu thứ hai trong hành trang xuất ngoại – cẩm nang giao tiếp liên văn hóa.

Trước khi đi nước ngoài du lịch, du học, hay đơn giản là nói chuyện qua internet với một người bạn ở nước ngoài, tôi tin chắc các bạn đều chuẩn bị cho mình một số kiến thức nền về đất nước nơi các bạn đến và con người mà các bạn sẽ giao tiếp. Người Nhật nhiệt tình và xã giao, người Mỹ hài hước và độc lập, đám đông người Trung Quốc thường ồn ào nơi công cộng. Những nhận thức chung này thường trở thành khuôn mẫu định hình thái độ của bạn trong quá trình giao tiếp với đất nước và con người mới. Liệu điều đó đã đủ? 

Văn hóa vốn có nhiều tầng nghĩa. Sự nhiệt tình và xã giao của người Nhật, sự hài hước và độc lập của người Mỹ và sự ồn ào của người Trung Quốc – những điều bạn nhìn thấy chỉ là phần phía trên của tảng băng trôi. Khi giải nghĩa được gốc rễ của các hiện tượng văn hóa, nắm được lớp nghĩa phía dưới tảng băng trôi bạn mới thực sự am tường văn hóa của chủ thể mà bạn đang giao tiếp. Và đây mới là kiến thức nền có tính hệ thống giúp bạn tự tin làm chủ quá trình giao tiếp liên văn hóa.

Trước làn sóng du học của người Việt trẻ, nhiều sách viết về du học ra đời. Có những sách cung cấp từ A đến Z thông tin về cách thức săn học bổng và chuẩn bị tư trang để đi du học như cuốn Tôi đi du học bằng học bổng như thế nào?, Hành trang du học của Chu Đình Tới, Săn học bổng của Vương Quyền. Một số tác giả khác kể lại những trải nghiệm cá nhân trong quá trình du học như Vương Quyền với Du học trên đất Mỹ, Hoàng Longvới Tôi và Paris – Câu chuyện một dòng sông, Phi Hoa trong Du học Nhật Bản – 1000 ngày với nước Nhật, Dương Linh với Nhật Bản đến và yêu, và mới đây nhất là Huyền Chip với Giấc mơ Mỹ – Đường đến Stanford.

Một dòng truyện dài khác kể lại các câu chuyện tình yêu và cuộc sống của người Việt trẻ đi du học cũng góp phần thắp lửa du học như các tác phẩm của Dương Thụy Oxford thương yêu, Bồ câu chung mái vòm, Venise và những cuộc tình Gondola. Đây đều là những cuốn sách hay, thú vị và rất hữu ích cho những người đang nuôi dưỡng ước mơ cũng như sắp lên đường đi du học.

tiec_tet_du_hoc_sinh
Đón Tết Việt Nam cùng bạn bè quốc tế, tháng 2/2017

Dẫu vậy, dưới góc nhìn của một người từng học về nghiên cứu văn hóa, từng bị sốc văn hóa khi đi du học và từng nghiên cứu về giao tiếp liên văn hóa trong quá trình trợ giảng cho các lớp đào tạo của các công ty Nhật, tôi nhận thấy vẫn còn một khoảng trống trong tủ sách viết về du học. Đó là các kiến thức cơ bản lý giải về yếu tố giao tiếp liên văn hóa trong quá trình du học.

Về lý thuyết giao tiếp liên văn hóa, một tác phẩm nổi tiếng của các tác giả phương Tây Fons Trompenaars và Charles Hampden – Turner Riding the waves of culture (1998) đã được dịch sang tiếng Việt (Chinh phục các làn sóng văn hóa, Long Hoàng và nhóm BKD47 dịch năm 2006) cung cấp nhiều kiến thức nền về giao tiếp liên văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa. Tuy nhiên, sách chủ yếu hướng tới đối tượng là các nhà quản lý tại các công ty đa quốc gia, khó có thể đáp ứng nhu cầu tìm hiểu về giao tiếp liên văn hóa của những người đang chuẩn bị đi du học.

Trước khoảng trống không nhỏ này, thông qua blog này Linh mong muốn mang đến cho các bạn ba điều:

(1) Những hiểu biết cơ bản về giao tiếp liên văn hóa – công cụ giúp các bạn giải thích, hiểu sâu và giải quyết các xung đột văn hóa trong quá trình giao tiếp ở môi trường học tập quốc tế;

(2) Những kinh nghiệm thực tế về giao tiếp liên văn hóa trong đời sống hằng ngày – các áp dụng trong quá trình săn học bổng và học tập, làm việc, kết bạn, trải nghiệm cuộc sống khi đi du học;

(3) Những hiểu biết về chính bạn và nền văn hóa của chính chúng ta –Việt Nam.

Những câu chuyện về giao tiếp liên văn hóa trong sách được tôi đúc rút từ những trải nghiệm thực tế trong thời gian học chương trình thạc sĩ 2 năm ngành Quản lý công và Phân tích chính sách tại trường Đại học Quốc tế Nhật Bản (IUJ). Mặc dù là trường đại học tại Nhật, Đại học Quốc tế Nhật Bản giảng dạy bằng tiếng Anh với chương trình học và giáo trình của Mỹ. Sinh viên đến từ hơn 130 quốc gia từng theo học tại trường. Riêng 2 năm tôi học tại đây, dù mỗi năm chỉ có không quá 400 sinh viên (trường chỉ đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ), đã có tên của hơn 60 quốc gia được xướng trong buổi lễ khải giảng.

Bạn cứ tưởng tượng mỗi buổi sáng bước ra khỏi ký túc xá đến lớp hoặc cùng nấu ăn trong bếp chung bạn sẽ có một chuyến du lịch vòng quanh thế giới khi chào hỏi với mấy chục con người đến từ mấy chục quốc gia. Để giảm những tác động của cuộc sống bên ngoài đến đời sống học tập của sinh viên, toàn bộ khuôn viên trường và ký túc xá được xây dựng cách biệt với khu đô thị. Chúng tôi vẫn thường đùa nhau rằng IUJ là International University in the Jail (trường đại học trong tù). Trong “cái tù” trên “thiên đường” này, chúng tôi học, nấu ăn, vui chơi, giải trí, du lịch, trải nghiệm cuộc sống Nhật Bản cùng nhau với muôn vàn khác biệt trong văn hóa. Đó thực sự là một cuộc sống vô cùng thú vị.

du học nhật bản sau đại học
Tiệc chia tay của sinh viên ngành Quản lý công và Phân tích chính sách Trường Đại học Quốc tế Nhật Bản, tháng 6/2017

Và hơn hết, tôi kiểm nghiệm, lý giải những trải nghiệm này thông qua những kiến thức nền về giao tiếp liên văn hóa thu nhận được trong quá trình nghiên cứu và trợ giảng cho các lớp Đào tạo lãnh đạo toàn cầu cho các công ty Nhật do trường Đại học Quốc tế Nhật Bản tổ chức. Đây là chương trình đào tạo kỹ năng lãnh đạo và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa cho nhân viên mới và lãnh đạo cấp trung tại các công ty lớn ở Nhật như Tập đoàn Mitsubishi, Tập đoàn tư vấn kinh doanh Yamada, Ngân hàng Mizuho, Ngân hàng Phát triển Nhật Bản DBJ, Hãng hàng không Nhật Bản ANA. Xa hơn, có lẽ những kiến thức về nghiên cứu văn hóa Việt Nam thời đại học tại trường Đại học Văn hóa Hà Nội cũng góp phần thôi thúc tôi giải mã những vấn đề liên quan đến giao tiếp liên văn hóa của người Việt.

Linh mong rằng thông qua nắm những kiến thức cơ bản và tiếp cận những câu chuyện trải nghiệm thực tế về giao tiếp liên văn hóa, các bạn đang chuẩn bị hành trang du học hoặc đang du học sẽ nhận thức rõ hơn về những đặc tính trong nền văn hóa của chính mình – Việt Nam – cũng như những nền văn hóa khác trên thế giới. Trên cơ sở đó, các bạn có thể xây dựng cho mình tâm thế vững vàng đề nhập cuộc vào môi trường học tập quốc tế, chủ động linh hoạt xử lý những tình huống xung đột văn hóa chắc chắn sẽ gặp phải với giáo sư, bạn bè, người bản xứ và thậm chí với chính cộng đồng du học sinh đến từ các tiểu vùng văn hóa khác nhau trong cùng nền văn hóa Việt Nam.

Những đầu tư về công sức, nỗ lực, thời gian, tiền bạc cho quảng đường du học sẽ hiệu quả hơn và sớm đem lại kết quả nhờ chiếc chìa khóa thành công chính là giao tiếp liên văn hóa.

Linh Bùi

Bản thảo đầu tiên: Niigata, Nhật Bản, tháng 6/2017

Chỉnh sửa và đăng: Đà Nẵng, tháng 7/2019

Show Comments

No Responses Yet

Leave a Reply