5
48

Review Loan – Từ cuộc đời của một con chim phượng hoàng

Loan_tu_cuoc_doi_cua_mot_con_chim_phuong_hoang

“Loan” kể về cuộc đời phi thường của một phụ nữ Việt Nam đã không ngừng nỗ lực vươn lên để được “tái sinh” từ bi kịch của đất nước và đời riêng, với hy vọng được sống trong một thế giới tốt đẹp hơn.

Bà Loan tên thật là Đậu Thị Cúc, sinh năm 1929, là con gái út của một gia đình dân tộc thiểu số ở miền núi phía Tây Hà Tĩnh. Từ năm 12 tuổi, bà Loan bỏ nhà ra đi, trốn cuộc hôn nhân bị anh trai cả sắp đặt hòng đổi món lễ cưới là hai con lợn. Tuổi trẻ cơ cực của bà trải qua những năm tháng đất nước chìm trong nghèo đói, loạn lạc, chiến tranh và chia cắt. Bà lang bạt Bắc Nam, làm nhiều nghề để sống và tìm đường ra nước ngoài theo tiếng gọi của số phận. Nhiều lần chết đi sống lại, bị bội bạc, trắng tay nhưng bà vẫn mạnh mẽ và đầy hy vọng vươn lên tiếp tục sống. Năm 26 tuổi, bà Loan sang Pháp theo tiếng gọi tình yêu với một lính viễn chinh người Pháp. Nơi đất khách quê người, một lần nữa bà như con chim phượng hoàng rực sáng từ tro tàn, vượt qua những khắc nghiệt của lòng người và thời cuộc để sống. Năm 1990, sau 35 năm xa Tổ Quốc, bà Loan mới trở về Việt Nam tìm lại người thân. Câu chuyện cuộc đời bà Loan được kể lại bởi người con gái út – Isabelle Muller.

“Loan” phản ánh hiện thực xã hội Việt Nam những năm 1930-1954. Phận người phụ nữ nông thôn Việt Nam dưới chế độ thực dân phong kiến như con sâu cái kiến, được khắc họa rõ nét qua cuộc đời mẹ bà Loan và chính bà Loan. Họ không có quyền quyết định trong gia đình, phải phục tùng hoàn toàn theo ý nguyện của chồng, mẹ chồng và con trai cả. Trong hủ tục và nghèo đói, đứa bé gái như Cúc – tên thời tuổi trẻ của bà Loan – được định giá thông qua cuộc hôn nhân sắp đặt, giá bằng hai con lợn. Và cay đắng hơn, cái giá phải trả cho sự cự tuyệt là bị đánh đập, đối xử không bằng một con vật.

Qua lời kể của tác giả, hình ảnh các vùng quê và đô thị miền Bắc Việt Nam bị tàn phá dưới thời Pháp và Nhật chiếm đóng cũng được mô tả chân thực. Vinh, Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn,… mỗi vùng đất bà Loan đi qua đều kiệt quệ, tang thương do chiến tranh và công cuộc khai thác thuộc địa. Đọc “Loan”, tôi đã nghĩ đến những nông dân bị chết đói hoặc còn sống thì bần cùng hóa, những nông thôn xơ xác và đô thị hoang tàn đã trở thành kinh điển trong các tác phẩm văn học hiện thực của Ngô Tất Tố, Nam Cao, Nguyên Hồng, Nguyễn Công Hoan,…

Theo bước chân bà Loan vào Nam giai đoạn 1945-1954, tác phẩm còn phản ánh hiện thực của một đô thị tư bản phát triển nhưng bất ổn dưới chế độ Ngô Đình Diệm. Đọc hồi ký của Trần Lệ Xuân hay Bùi Kiến Thành, tôi thấy một hiện thực nhuốm màu chính trị qua góc nhìn của những chính khách chóp bu có vai trò định đoạt chế độ. Hiện thực ở “Loan” được mô tả từ góc nhìn của một người dân thấp cổ bé họng nên phản ánh được nỗi thống khổ của các tầng lớp nhân dân một cách sắc nét.

Dù với mảng hiện thực nào, tôi nhận ra rằng khi đất nước không được độc lập, dân tộc còn cảnh nô lệ, xã hội còn chấp nhận những định kiến cổ hũ thì con người không được sống đúng với giá trị của mình. Kể cả nếu bước ra khỏi Tổ Quốc, khi là con dân của một dân tộc nghèo đói và nô lệ thì đến đâu cũng không được tôn trọng.

Điều khiến tôi khâm phục ở bà Loan là khát vọng sống. Bên cạnh những may mắn và lòng tốt đã giúp bà Loan nhiều lần thoát chết, chính nhờ khát vọng sống mà bà vượt qua nghèo đói, bệnh tật, bi kịch, mất mát để tồn tại, thậm chí là sống tốt theo như bà nghĩ. Sự trốn chạy khỏi cuộc hôn nhân sắp đặt là cuộc nổi dậy của khát vọng được sống đúng với giá trị của mình, tự do lựa chọn cuộc đời mình. Khi vượt qua được bi kịch lớn nhất là bị bội bạc và mất đi đứa con đầu lòng, bà Loan đã đạt đến ngưỡng bi kịch. Đi qua điểm ngưỡng bi kịch mà khát vọng sống đã chiến thắng, với bà, sau đó, không có gì khuất phục được bà nữa.

Là một dạng hồi ký viết hộ và cũng là tác phẩm dịch nên “Loan” không xuất sắc lắm về mặt ngôn từ. Đa phần diễn đạt trong tác phẩm là trần thuật. Thật ra cũng khó đòi hỏi nhiều hơn từ tác giả. Bởi, bà chỉ viết lại theo lời kể của mẹ, truyền đạt được không khí thời đại ở một đất nước có văn hóa khác biệt cũng như phản ánh được tính cách, tình cảm của mẹ bà lên trang sách đã là thành công lắm rồi.

Bà Loan không nói rõ thế giới tốt đẹp hơn đối với bà là như thế nào, nhưng tôi nghĩ bà sẽ mong ước thế giới đó không có sự tồn tại của hủ tục, định kiến, phân biệt chủng tộc, ngu muội, chết chóc, loạn lạc, chia ly – những điều mà cả cuộc đời bà phải chiến đấu để được sống với đúng giá trị con người. Tôi nhận ra rằng để đến được với xã hội ngày hôm nay, ít nhất là một xã hội mà cô gái như tôi được đi học, có việc làm và có thể viết những trang viết bày tỏ quan điểm như thế này thì đất nước và dân tộc tôi đã tiến một bước dài như thế nào.

Trách nhiệm xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn như hy vọng của bà Loan, vì vậy, cần được thế hệ chúng tôi gánh vác không chỉ bằng khát vọng vươn lên khẳng định giá trị của từng cá nhân mà còn bằng niềm tự hào là công dân của một đất nước độc lập, tự cường./.

By Linh Bùi

Show Comments

No Responses Yet

Leave a Reply