2
86

Sức hấp dẫn của “Madam Nhu Trần Lệ Xuân – Quyền lực bà Rồng”

 

Madam Nhu Tran Le Xuan

Trần Lệ Xuân (1924-2011) là vợ của cố vấn Ngô Đình Nhu, em trai Ngô Đình Diệm – Tổng thống Việt Nam Cộng hòa giai đoạn 1954-1963. Bà Nhu trở thành Đệ nhất phu nhân không chính thức trong hoàn cảnh ông Diệm không có vợ và thực sự cần một người phụ nữ vừa duyên dáng vừa sắc sảo như bà Nhu để đảm nhận vai trò Quốc mẫu. Bà là một trong những nút thắt quan trọng dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền gia đình trị Ngô Đình Diệm, bước khởi đầu cho ván cờ domino thất bại của Mỹ và chế độ Việt Nam Cộng hòa tại miền Nam Việt Nam.

Thế nhưng, điều tôi thích thú khi đọc “Madam Nhu Trần Lệ Xuân – Quyền lực bà Rồng” của Monique Brinson Demery không chỉ là cuộc đời đầy tai tiếng của bà Nhu mà còn là sự đầu tư và tài năng của tác giả Demery. Hơn cả một cuốn hồi ký lịch sử, tác phẩm là sự trình diễn tuyệt nghệ trong thế giới tâm lý và ngôn từ.

Xin được nhắc lại rằng Demery là người Pháp, gia đình nữ tác giả không có liên hệ mật thiết nào với Việt Nam ngoài việc cha bà từng “hụt” nghĩa vụ quân sự trong chiến tranh Việt Nam. Tốt nghiệp Đại học Hobart và William Smith, giành học vị Thạc sĩ về Đông Á học tại Đại học Harvard, Demery chỉ có thời gian ngắn học tại Việt Nam (một học kỳ nước ngoài và một khoảng thời gian học nâng cao tiếng Việt theo học bổng của Bộ Giáo dục Mỹ). Ấy vậy mà cô đã có những trang viết thấm đẫm văn hóa Việt và rất tinh tế trong mô tả diễn biến tâm lý bà Nhu.

Tác giả đã mở đầu câu chuyện bằng cách lột tả cuộc đấu tranh âm thầm, khốc liệt không kém chính trường của các thế hệ phụ nữ trong gia đình quý tộc đại tư sản Trần Văn Chương – cha Trần Lệ Xuân. Tôi đã bị thuyết phục khi tác giả phác họa cuộc chiến tâm lý của bà Chương với mẹ chồng mà vũ khí sắc bén của bà Chương là đứa con quẹo quặt Lệ Xuân mà bà ôm ghì trên tay. Dường như đằng sau cách bắt đầu như vậy, Demery khéo léo lý giải nền tảng gia đình đã nuôi dưỡng ý thức nội tướng trong vai trò Quốc mẫu ở nhân vật bà Rồng sau này.

Tác phẩm khắc họa tâm lý Trần Lệ Xuân trong từng sự kiện cuộc đời, qua đó làm nổi bật những tính cách phức tạp nhưng thống nhất trong cùng một hình tượng bà Nhu. Đó là cô dâu mới đầy toan tính của ông Nhu và là người mẹ vĩ đại ôm con vượt qua chiếc cầu cửa tử. Đó là Đệ nhất phu nhân quỷ quyệt, táo bạo giải cứu chính quyền Ngô Đình Diệm trong những tình huống nguy khốn, nhưng cũng là người đàn bà khao khát yêu thương trong sự cô đơn của Dinh Độc lập. Và đến đoạn cuối cuộc đời là bà già gan lì nhưng cũng đầy hoài nghi, đôi lúc tráo trở.

Đặc biệt, Demery đã đi xa hơn khi đi vào lãnh địa của một nhà văn để lột tả diễn biến tâm lý của nhân vật. Ở phân cảnh bà Nhu ôm con chạy loạn năm 1946, ban đầu, tác giả làm mủi lòng người đọc khi phác họa một nàng dâu bé nhỏ, yếu ớt, “ngây thơ”, “vô cùng khiếp sợ” trước những người lính Việt Minh xông vào tư gia tại Huế. Nhưng chớp mắt, bà Nhu trở nên gan lì với tình yêu con vô bờ bến khi vùng dậy giữa màn mưa đầy mùi tử thi, ôm con vượt qua chiếc cầu trên chiến địa điêu linh. Và cũng lại chớp mắt, ta bắt gặp một bà Nhu duyên dáng, phóng túng để đem khẩu phần hậu hĩnh hơn cho gia đình sau cơn bĩ cực. Thay vì những trang viết tường thuật như những tác gia lịch sử khác, Demery mang đến cho người đọc một bà Nhu với nhiều tầng nấc đa dạng của cảm xúc và lý trí.

Có lẽ vì vậy, dù đã cố gắng khách quan trong những trang viết ngồn ngộn thông tin và nhận định, Demery vẫn có những dòng đầy cảm thông với người đàn bà khao khát yêu và khẳng định bản thân bên trong bà Rồng. Đây cũng chính là điều làm nên sự khác biệt và sức hút của tác phẩm so với những tài liệu viết về Trần Lệ Xuân trước đây – những trang viết đơn thuần chỉ phác họa một bà Nhu “mảnh dẻ, nham hiểm và đầy mưu mô” với nhiều bê bối chính trị và tình ái. Tôi nghĩ bản thân bà Nhu cũng bị sự tinh tế, mẫn cảm của Demery thuyết phục nên mới mở lòng sau gần 20 năm đóng cửa với báo chí Phương Tây.

Với một cuốn sách dưới dạng hồi ký đa sắc thái tâm lý như thế, Demery đã phải rất khéo léo trong sử dụng ngôn từ. Trong cuốn sách này có bao nhiêu từ dùng để mô tả bà Nhu? Tác giả đã nhắc lại những cái tên được các nhân chứng lịch sử dành cho bà Nhu như Rồng Cái, Cọp Cái, con chó cái, kẻ thù nguy hiểm nhất, kẻ đam mê quyền lực một cách kỳ dị,… Bà Rồng được mô tả là quyến rũ, có vẻ đẹp nguy hiểm, gan lì, sắc sảo gay gắt, cộc lốc, nóng nảy, ương ngạnh, cứng rắn đằng sau lớp vỏ duyên dáng, quỷ quyệt và hấp dẫn tùy thời, có những sở thích xa hoa và thất thường, luôn muốn quá nhiều,… Những từ ngữ trung tính sẽ không xứng với Bà Rồng. Tôi đã tìm được danh sách dài những từ ngữ có sắc thái cao độ tưởng như đối nghịch nhưng lại phối hợp ăn ý trong hình ảnh một người phụ nữ yêu kiều đam mưu quyền lực khủng khiếp.

Sẽ thú vị hơn nếu tôi biết tiếng Pháp và tiếp cận được cách Demery sử dụng ngôn từ trong bản tiếng Pháp “Finding the Dragon Lady: The Mystery of Vietnam’s Madame Nhu” (do nhà xuất bản PublicAffairs phát hành vào tháng 5/2013). Dẫu vậy, dịch giả Mai Sơn đã mang đến một bản dịch cuốn hút với cách sử dụng ngôn từ rất linh hoạt, đa sắc. Dù vẫn còn đôi chỗ chuyển nghĩa còn trúc trắc, khó hiểu, nhất là trong bản dịch được in lần thứ nhất, dịch giả đã có những điều chỉnh thích hợp để mang đến cho người đọc trải nghiệm tuyệt vời hơn từ lần in thứ hai.

Sau 10 năm cần mẫn nghiên cứu và tiếp xúc, Demery đã thành công khi mang đến cho độc giả một tác phẩm tuyệt vời về một trong những phu nhân tham chính gây tranh cãi bậc nhất của lịch sử Châu Á hiện đại – Trần Lệ Xuân. Di sản bà Rồng sau cùng cũng được tiếp cận và mang đến cho hậu thế một cách đầy đủ hơn, đa cạnh hơn với nghệ thuật mô tả tâm lý và sử dụng ngôn từ tài tình. Có lẽ đúng như điều Demery viết ở cuối tác phẩm, bà Rồng đã được yên nghỉ. Và sự yên nghỉ đó, tôi nghĩ, một phần đến từ những tâm tình với một tri âm như Demery./.

By Linh Bùi

Tháng 8/2019

Show Comments

No Responses Yet

Leave a Reply